روايات را قبلا آورديم . ثالثا : اين روايت دلالت ندارد كه اين تقسيم‌بندى به حسب الفاظ سورهء حمد بوده است بلكه ظاهر اين است كه اين تقسيم‌بندى به حسب معنى بوده است و منظور اين است كه قسمتى از اجزاى نماز به حسب معنى و مدلول ، راجع به پروردگار و قسمت ديگرى نيز راجع به بندگان است . بنابراين ، لازم نيست كه سوره را از نظر الفاظ در ميان خالق و مخلوق به دو قسمت مساوى تقسيم كنيم . رابعا : اگر فرض كنيم كه اين تقسيم‌بندى به حسب الفاظ است نه به حسب معانى ، از كجا معلوم كه به حسب آيات باشد . شايد تنها به حساب كلمات سورهء حمد به دو قسمت مساوى تقسيم مىشود گرچه از نظر آيات مساوى نباشد زيرا كلمات آياتى كه قبل از جملهء « ايّاك نعبد و . . . » آمده و همچنين كلمات آياتى كه بعد از اين جمله آمده است ، با حساب نمودن « بسم اللّه » و حذف مكرراتش ، مساوى و هر قسمت ده كلمه مىباشد بدون اين كه آيات آن مساوى باشد . ( 1 ) - 3 - مىگويند : از دلايل عدم جزء بودن « بسم اللّه » روايتى است كه ابو هريره نقل نموده و آن اين كه : سورهء كوثر سه آيه « 1 » و سورهء ملك سى آيه است « 2 » و اگر بسم اللّه جزء سوره بود ، آيات اين دو سوره بيش از اين بود كه ابو هريره گفته است . پاسخ : اين روايت كه ابو هريره دربارهء سورهء كوثر نقل نموده است بر فرض صحيح بودن ، با روايتى كه انس نقل كرده و ما آن را قبلا ذكر نموديم ، معارض است . « 3 » روايت انس از روايات صحيح و مورد قبول است كه تمام صحاح به جز « موطّأ » « 4 » آن را نقل كرده‌اند . بنابراين ، روايت ابو هريره را يا بايد كنار گذاشت و يا بايد بدين گونه تأويل نمود كه اين روايت ،

--> ( 1 ) من چنين روايتى در كتب حديث به دست نياوردم . ( 2 ) مستدرك حاكم ، 1 / 565 ؛ صحيح ترمذى ، 11 / 30 ؛ كنز العمال ، 1 / 525 - 516 . ( 3 ) در همين بخش كتاب تحت عنوان احاديث اهل سنت حديث اول . ( 4 ) تيسير الوصول ، 1 / 199 .